Kulturë

TOMKA – restaurimi në Library of Congress, SHBA

Më 15 Janar 2014, TOMKA nisej drejt Culpeper, VA, në selinë e LoC – Biblioteka e Kongresit, për t’iu nënshtruar procesit të restaurimit.

Projekti i restaurimit të “Tomkës” u propozua nga Regina Longo, drejtore e Projektit të Kinemasë Shqiptare (ACP) dhe iu paraqit nga Kenneth Weissman, supervizor në laboratorin e LOC dhe njëherësh anëtar i bordit të ACP, supervizorëve të tjerë të laboratorit të LOC Gregory Lukow, Patrick Loughney dhe Mike Mashon të cilët pranuan me kënaqësi të bashkëpunojnë me ACP-në dhe AQSHF-në për këtë projekt.

Stafi i specializuar teknik i laboratorit të LOC vuri në dispozicion kohën, profesionalizmin dhe fondet për këtë projekt si pjesë e programit të tyre të diplomacisë ndërkombëtare për të ndihmuar arkivat në rrezik në të gjithë botën. Sipas marrëveshjes së bashkëpunimit, e nënshkruar nga Elvira Diamanti, drejtore e AQSHF dhe Roberta Shaffer, bibliotekare për shërbimet e Bibliotekes se Kongresit, u prodhua një master pozitiv 35mm dhe 2 kopje e reja 35 mm, pozitiv, si edhe një DCP (Digital Camera Package) me titra anglisht dhe frëngjisht. Në këtë mënyrë filmi do të ketë mundësinë të shfaqet në të gjitha mënyrat e projeksionit qofshin këto arkivale apo dixhitale si dhe të arrijë një audiencë të gjerë ndërkombëtare.

Specialistja e AQSHF-së, Eriona Vyshka, thekson se ky bashkëpunim është shumë i rëndësishëm për AQSHF-në dhe ACP-në, njëkohësisht edhe një rast jo i zakontë duke qenë se laboratori i Qendrës Audiovizuale në LOC është më i spikaturi në botë për restaurimin dhe konservimin e filmave bardhë e zi. Megjithatë, sfida e Arkivit mbetet nisja e restaurimit të titujve të tillë si: Ballë për Ballë, Në shtëpinë tonë, Vajzat me kordele të kuqe, etj. që janë në rrezik të dekompozimit të ngjyrave për shkak të problemeve teknike qysh nga koha e prodhimit të e tyre.

Përzgjedhja e “Tomkës”. Tomka restaurohet plot 36 vjet pas prodhimit të tij, por nuk është ndër filmat e rrezikuar nga degradimi. Përzgjedhja e këtij titulli erdhi pas impaktit që parashikohet të ketë ky film tek publiku ndërkombëtar. ACP-ja është ende në vitet e para të punës, kështu që, fillimisht, ende i nevojitet të rrisë ndërgjegjësimin dhe të tërheqë vëmendjen e publikut dhe faktorëve ndërkombëtarë tek kinemaja shqiptare për të pasur, më vonë, më shumë mundësi financiare dhe për të vazhduar me restaurime të titujve të tjerë sipas premtimit 5 tituj në 5 vjet.

Skena përpara procesit të përpunimit
Skena përpara procesit të përpunimit
Skena pas procesit të përpunimit
Skena pas procesit të përpunimit

Niveli i lartë artistik dhe cinematik i Tomkës dhe të qenit vepër e një regjisoreje femër janë elementë të rëndësishëm dhe jo të zakontë për kinemanë e një vendi të vogël ballkanik si Shqipëria. Këto fakte tërhoqën edhe dokumentaristin irlandez Mark Cousins i cili përfshiu pjesë nga Tomka dhe filmi tjetër i Kekos Qyteti më i ri në botë në dokumentarin e tij mbi pjesëmarrjen dhe lojën aktoriale të fëmijëve në film The Story of Children and Film, ku u përfshinë gjerësisht filma nga kinematografia botërore. Dokumentari u shfaq në Cannes Classics 2013 dhe vazhdon të shfaqet në Festivale të tjera ndërkombëtare.

Kështu, Tomka i restauruar siguroi një distribucion në Mbretërinë e Bashkuar dhe u shfaq gjatë vitit 2014 rreth 19 herë si pjesë e edicionit Kinemaja e fëmijërisë (Cinema of Childhood) duke u bërë filmi shqiptar i periudhës së Kinostudios më i shfaqur në Europë.

Skena përpara procesit të përpunimit
Skena përpara procesit të përpunimit
Skena pas procesit të përpunimit
Skena pas procesit të përpunimit

“Tomka dhe shokët e tij”, prodhuar në vitin 1977 nga Kinostudioja “Shqipëria e re”, xhiruar në qytetin muze të Beratit, nën regjinë e Xhanfize Kekos, mjeshtres së shquar në artin e regjisë në Shqipëri e njëkohësisht, kineastja e parë femër në Shqipëri, me skenar të Nasho Jorgaqit, është një film për fëmijë – i ndjekur nga fëmijë e të rritur – që ka shoqëruar brezin përkatës kohor shqiptar me përmbajtjen e tij.

Pas këtij restaurimi, mundësohet prodhimi i një kopje në formatin 35mm për konservim, dmth, ruajtja e filmit në një hark kohor akoma më të gjatë, për brezat e ardhshëm, fillimi i një jete të re biologjike për filmin.

Skena përpara procesit të përpunimit
Skena përpara procesit të përpunimit
Skena pas procesit të përpunimit
Skena pas procesit të përpunimit

Tomka, që nuk dëshiron, veçse të luajë me top së bashku me shokët e tij, në fushën e tyre, indinjohet sepse nazistët gjermanë e zaptojnë fushën për ndërtimin e kampit të tyre ushtarak, gjatë Luftës. Tomka, nën kujdesin e të rriturve, fillon të bashkëpunoj në organizimin e aksioneve kundër kampit ushtarak që është dislokuar në fushën e tyre të dikurshme të lojës. Pavarësisht nga rreziku, për grupin e djemve, këto aksione duket se janë një tjetër lojë zbavitëse.

Premiera e filmit të restauruar Tomka dhe shokët e tij mbahet të hënën, më datë 3 Nëntor 2014, ora 19.00 në Kinemanë Millennium, në çelje të TIRANA INTERNATIONAL FILM FESTIVAL.

Falënderimet e Arkivit Qendror Shtetëror të Filmit Shqiptar, shkojnë për mbështetjen nga ana e Rexhina Longo ACP, Ken Weissman dhe gjithë stafi i specialistëve të LoC, për punën e specializuar të restaurimit të Tomkës si dhe për organizatorët e TIFF dhe Ambasadën e SHBA në Tiranë për mundësimin e premierës.

Skena përpara procesit të përpunimit
Skena përpara procesit të përpunimit
Skena pas procesit të përpunimit
Skena pas procesit të përpunimit

Filmi i parë i restauruar ishte “Nëntori i Dytë”, në 2012 me rastin e 100 vjetorit të pavarësisë së shtetit shqiptar, e ndërkohë, në pritje për restaurim janë edhe filma të tjerë, si: “Ngadhnjim mbi vdekjen”, “Ballë për Ballë”, “Kapedani”.

Burimi i fotove:
Arkivi Qendror Shtetëror i Filmit

Hapësira për debat

Argumenta
Shfaq më shumë